Матни равон

ДУШАНБЕ, 07.05.2020 /АМИТ «Ховар»/. 5 май дар барномаи «Робита»-и ТВ «Ҷаҳоннамо» роҳбари Пажӯҳишгоҳи байналмилалии саломатӣ ва омӯзиши ИМА дар шаҳри Ню-Йорк доктор Ораш Алоӣ вобаста ба хусусиятҳои бемории COVID-19 ва роҳҳои муассири пешгирӣ аз он бо забони содда ва фаҳмо ва ба таври онлайн бо журналист Мӯсо Абдусаттор суҳбат намуд. Сипас  суҳбати мазкур рӯзҳои 6 ва 7 май чанд маротиба тариқи шабакаҳои телевизионии «Тоҷикистон» ва «Синамо» низ пахш гардид.

Ин барнома  дар Фейсбук ва дигар шабакаҳои иҷтимоӣ  вокунишҳои мусбати зиёди корбаронро  ба миён овард.

Доктор Ораш Алоӣ, ки муқими шаҳри Ню-Йорки Амрикост, барои ҷомеаи  табибони  Тоҷикистон чеҳраи ошност. Ӯ чанд сол аст, ки ба унвони мушовири байналмилалӣ бо Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкорӣ мекунад.

Мавриди зикр аст, ки имрӯз табибони  тоҷик  дар хатти  пеши мубориза бо вируси круно қарор доранд ва ошноӣ бо таҷрибаи табибони кишварҳои дигар, бидуни шак, барои онҳо муфид хоҳад буд.

Дар зер матни суҳбати хабарнигоро Мӯсо Абдусатторро бо  Роҳбари Институти ҷаҳонии саломатӣ ва омўзиш Ораш манзури хонандагон мегардонем:

ХАБАРНИГОР: — Аз нигоҳи шумо, COVID-19 чӣ гуна вирус аст? Оё иқлими Тоҷикистон метавонад хатари оқибатҳои нохуши онро коҳиш диҳад?

ОРАШ АЛОӢ:  — Бубинед, омили бемории бо номи COVID-19 коронавирус аст, ки дониши башар ин вирусро солҳо, даҳаҳост, ки мешиносад. Яъне, омили бемории коронавирус ношинохта набудааст. Лекин мушкил ин аст, ки намуди вирус манбаи ҳайвонист, дар ин замон тағйир ёфта, ҷаҳиши генетикӣ кардааст ва бемории нав эҷод намудааст, ки ва ин бемориро бемории нав падидоршуда мегўянд. Ин вирус соли 2002 низ бо номи «SARS» дар бадани инсон намуди нав пайдо кард, ки аз ҳайвоноте ба инсон интиқол ёфта буд. Ва баъдан соли 2012 дар баҳри Миёназамин, дар кишвари Арабистони Саудӣ ва Амороти Муттаҳида  бо номи «MERS» ва ҳоло ин намуди сеюми беморист, ки бо номи COVID-19 ба инсон интиқол ёфтааст.

Бемориро пурра мо мешиносем. Вирусҳо барои он ки зиндагӣ кунанд ва паҳн шаванд, ниёз ба як организми зинда ё ҳуҷраи зинда доранд. Ин ҳуҷраи зинда барои COVID-19 шуш аст. Вирусҳо ба шуш аз роҳи бинӣ ва даҳон ворид мешаванд. Онҳо дар шуш паҳн  мегарданд ва бадани инсон аз онҳо ҳимоят мекунад. Механизми ҳимоявии организм ҳаракат мекунад ва ба мубориза ва аз байн бурдани вирус оғоз менамояд. Муборизаи байни вирус ва иммунитети инсон дар шуш мушкилоти химиявиро ба вуҷуд меорад, ки дар баъзе афрод ба марг оварда мерасонад.

Бар асоси таҳқиқоти анҷомдодаи ҷаҳоние, ки мо медонем, 85 фоизи шахсони гирифтор ба COVID-19 бидуни табобат сиҳат мешаванд, ё тамоман аломат надоранд ё нишонаҳои хеле сабук доранд. 15 фоизи баъдӣ ба 2 гурӯҳ тақсим мешаванд. 10 фоизи онҳо метавонанд нишонаҳои шадид пайдо кунанд ва 5 фоизи дигар бояд ба беморхона раванд. Аз 1 то 3 фоиз ва ё дар баъзе ҳолатҳо то 5 фоиз мефавтанд.

Пас мо ба як беморие рӯ ба рӯ ҳастем, ки дар шушҳо пайдо мешавад.

Дар робита ба иқлим бояд бигӯям, ки дониши башар ба ин намуди беморӣ ҳамагӣ 3-4 моҳ шинос аст ва намедонем, ки ҳарорати замин вақте, ки гарм мешавад ё ин ки сатҳи замин аз сатҳи баҳр баланд ё паст аст, оё иқлим метавонад ба он таъсир расонад? Барои ин бояд каме вақт гузарад ва тобистон шавад ва бубинем, ки чӣ мешавад. Лекин чанд нуқтаи муҳимро мо медонем, ки агар вирус аз даҳон хориҷ шавад, дар фазое, ки берун аз даҳон аст, аз 1 то 3 соат зиёд наметавонад зинда бимонад. Агар дар даст бичаспад ва даст ба дастаҳои дар ё дастқапҳои автобус ё ҷойҳои дигар бирасад, вирус метавонад то чанд рўз зинда монад. Бо ин сабаб, мо комилан табобати хос надорем ва пешгирӣ барои ин вирус новобаста аз он, ки дар чӣ шаҳру чӣ ноҳия ҳастем, бисёр муҳим аст.

Дар Ню-Йорк бо назардошти имконоти мавҷуда беш аз 170 ҳазор нафар бо сабаби риоя накардани гигиенаи шахсӣ бемор шудаанд. Мо медонем, ки вирус аз даҳон хориҷ мешавад ва бинобар ин даҳонро бояд пӯшонем. Агар ниқоб дорем, истифода барем ва агар набошад, ташвиш накашед, метавонед пахта бигиред ва худатон ниқоб созеду даҳонро пӯшонед.

ХАБАРНИГОР: — Чун шумо аз риояи қоидаҳои беҳдоштӣ ёдовар шудед, имрўз риояи қоидаҳои санитарӣ ва дар хона мондан барои мардум то чӣ андоза муҳим мебошанд?

ОРАШ АЛОӢ: Бисёр муҳиманд. Тамоми дунё бояд ин қоидаҳоро риоя кунад. Чун мо медонем, бо як беморие сарукор дорем, ки ҳеҷ халқе, ҳеҷ ҷумҳурие аз он иммунитет надорад. Ҷаҳонгир шудааст. Бо ин сабаб бояд ҳама аҳолии ҷаҳон даст ба дасти ҳам гирем ва қоидаҳои гигиениро риоя кунем, то тавонем ин бемориро назорат намоем.

ХАБАРНИГОР: Як гурўҳ аз одамон метавонанд бе ягон аломат ин вирусро пушти сар кунанд. Оё онҳо ҳам метавонанд манбаи сирояти дигарон шаванд?

ОРАШ АЛОӢ: Вирус дар бадани онҳо ҳаст. Он механизме, ки боиси аломат мешавад, шиддати системаи иммунитет бар муқобили вирус аст. Дар касоне, ки миқдори ками вирус вориди баданашон мешавад, иммунитети бадан нисбатан мулоим ҷавоб медиҳад. Бо ин сабаб нишонаҳо дар онҳо кам мешаванд. Лекин, вирус дар бадани онҳо паҳн мешавад ва онҳо манбае ҳастанд, ки бо дигарон вирусро интиқол медиҳанд.

Мушкиле, ки дар Ню-Йорк ва ҷаҳон пеш омад, ин буд, ки гумон карданд, ҳар касе, ки ҳарорати баданаш баланд аст ва ё сулфа мезанад, COVID-19 дорад. Бинобар ин, касонеро, ки ҳарорати баланд доштанд ва ё сулфа мезаданд, ба карантин фаро гирифтанд. Баъдан, диданд, ки ин беморӣ паҳн шуд, ба муайян кардани сабабаш пардохтанд. Маълум шуд, ки дар бадани аз 30 то 50 фоизи шахсони аломатнадошта вирус вуҷуд доштааст ва онҳо онро ба дигарон интиқол медиҳанд. Ин нуқта барои шаҳрвандони Тоҷикистон бисёр муҳим аст. Новобаста аз он, ки аломат доред ё надоред, яъне сулфа ё ҳароратбаландӣ, ҳама бояд қоидаҳои аввалияи гигиениро риоя кунед. Якум, даҳонро бо ниқоб пўшонед. Дуввум, дастҳоро зуд-зуд бишӯед ва агар имкон бошад дастпӯшак пӯшед, чунки дастҳо метавонанд ба пул, дастаи дар, девор ё ҷойҳои дигар ва баъдан ба чашм бирасанд. Севвум, дар маконҳое, ки одамони зиёд ҷамъ мешаванд, 2 метр фосиларо риоя кунед.

Дар Ню-Йорк беш аз 5 ҳафта аст, ки танҳо фурӯшгоҳҳои хӯрокфурӯши бозанд. Боқӣ мактабҳо, донишгоҳо ва дигар идораҳо ҳама дар таътиланд.

Дар фурӯшгоҳе, ки хӯрока мегиред, бояд 2 метр фосиларо риоя кунед. Дар дохили нақлиёт ҳам бояд ин амал риоя шавад. Сабаби асосии паҳншавии ин беморӣ дар Ню-йорк дохили метро ва автобусҳо буд, чунки мардум ба ҳам наздик буданд.

Касоне, ки сулфа доранд ва ҳарорати баданашон баланд аст, бояд дигар берун набароянд. Онҳо бояд дар як ҳуҷраи алоҳида танҳо бошанд. Суол ба миён меояд, ки мо кай ба беморхона биравем? Дӯстони азиз, нигоҳ кунед, дар ҳамаи кишварҳои ҷаҳон, неруи давлат, вазорати тандурустӣ ва табибон ҳама дар хидмати мардуманд. Лекин мардум ҳам бояд қоидаҳоро риоя кунанд, то онҳо тавонанд хизматрасонияшонро бо касоне, ки ниёзи ҳатмӣ доранд, бирасонанд. Ба ҳамаи касоне, ки бо COVID-19 мубтало мешаванд, шарт нест ба беморхона раванд. Шахсоне, ки сулфа доранд, ҳарорати баданашон баланд аст ё тез-тез нафас мекашад (ба шарте, ки дар як дақиқа камтар аз 25 бор нафас кашанд), дар як ҳуҷраи хона ҷудо бимонанд ва бо касоне, ки дар он хона ё ҳавлӣ ҳастанд, иртибот нагирад. Дарро банданд ва ҳатман тирезоҳоро боз кунанд. Аҳли оила вақте хўрок меоранд пушти дар гузоранд, ҳатман ниқоб дошта бошанд ва дастҳоро бишӯянд. Агар ҳарорат аз 39 дараҷа боло рафт ё ин ки нафаскашӣ дар як дақиқа аз 25 маротиба зиёд шуд, он вақт бояд ба пизишк (табиб)  муроҷиат кунанд. Ва агар чунин набошад, эҳтиёҷ ба ташхис ва антибиотикҳо ниёз нест ва масрафи беҳуда накунанд. Оби гарм нӯшанд ва қоидаҳоро риоя кунанд, баъд аз 2 ҳафта хуб мешаванд.

ХАБАРНИГОР: — Таҷрибаи ҷомеаи ҷаҳонӣ бозгўи он аст, ки тарсу ҳароси мардум аз ин вирус вазъият ва кори табибонро мушкил намуд.  Аз назари шумо, амалкарди мардум дар муқобили ин вирус бояд чӣ тавр бошад?

ОРАШ АЛОӢ:  — Мо медонем, ки ин беморӣ метавонад то 5 фоиз, дар баъзе мавридҳо то 3 фоиз фавт дошта бошад. Вале муҳим ин аст, ки оё мо битарсем ё ин ки ҳушёр бошем. Мо бояд ҳушёр бошем ва хуб бидонем, ки чӣ кор бояд кунем. Агар битарсем, хато мекунем. Баъзе касон сулфа мезананд ё ҳарорати баланд доранд, ба ташвиш афтода, сарсону саргардон ба ин ё он беморхона меравад. Онҳо бояд ба тавсияҳои табибони худ, вазорати тандурустӣ ва дигар сохторҳои марбута итминон дошта бошанд, зеро изтироб ҳеҷ кореро ҳал намекунад. Ҳамон тавре гуфтам, агар нишонаҳои ин бемориро дар худ эхсос кардед, дар хона монед. Агар аломатҳои ин бемориро надоред боз ҳам ду ҳафтаи дигар дар хона монед, чунки мардум ҳарчи бо ҳам наздик бошанд ин вирус ҳамон қадар зуд паҳн мешавад. Дар шаҳри Ню-Йорки ИМА мо 7 ҳафта боз дар хона ҳастем. Фақат ба хотири ифои вазифаи табибии худ ба беморхона меравем ва бубинед, ки дар Ню-Йорк рўз то рўз теъдоди сироятёфтагону фавтидагон дар ҳоли коҳишёбӣ аст. Дар шаҳри Ухани Чин ҳам ҳамин тавр аст. Пас худи мардум ҳам бояд дар ин самт кумак кунанд. Ягон давлатеро дар ҷаҳон наметавон пайдо кард, ки коронавирусро дар танҳоӣ идора карда бошад. Бояд ҳамкории зич миёни мардум ва идораҳои давлатӣ ба роҳ монда шавад.

ХАБАРНИГОР: Дуруст қайд кардед, ки ин кори дастаҷамъист. Табобати ин беморӣ чи қадар вақтро дар бар мегирад, дар куҷо ва чи қадар гузаронида мешавад.

ОРАШ АЛОӢ:  — Амрикое, ки дар самти тавлиди доруворӣ яке аз кишварҳои пешрафтаи олам аст… Дар Аврупо Чин ва Ҷопон ҳам дар ин самт ҳамкориҳои муштарак ҷараён дорад. Ман мехоҳам навтарин дастовардҳои ҷаҳониро ба шумо бигӯям. То имрўз ягон табобати қатъӣ барои COVID-19 пайдо нашудааст. Доруи Ремдесивир, ки аксаран иддао доранд, ки бар зидди бемории COVID-19 ҳаст, ягон асос надорад. Қаблан ин дору барои бемории Эбола истифода мешуд ва танҳо метавонад шидати ин бемориро кам ва давраи онро кутоҳ кунад. Пас бояд гуфт, ки зарурат ба харидорӣ ва истифодаи ин дору барои беморони COVID-19 нест. То имрўз ягон доруи аниқ надорем. Касоне, ки ташхисашон  COVID-19 нишон додааст, ниёз ба табобат надоранд. Танҳо мебояд шуурнокӣ ва фаҳмиши худро боло баранд ва дар хона танҳо бимонанд, то ин бемориро ба дигарон интиқол надиҳанд. Тавре дар боло гуфтам, 90 дарсад гирифторони ин бемори ниёз ба истифодаи маводҳои доругӣ надоранд.

ХАБАРНИГОР: Марҳилаи  беморӣ  чи  қадар  вақтро  дар  бар  мегирад?

ОРАШ АЛОӢ:  — Аз  вақте, ки  вирус  вориди  бадан  мешавад, мо як  замон ва аз вақте, ки  аломатҳо  падидор мешаванд, замони  дигар дорем. Аз замоне, ки  аломатҳо  пайдо  гардида, паст мешаванд, як  ҳафта баъд дигар  ин фард на худаш бемории вирусро дорад ва на ба  дигарон  вирусро  паҳн  мекунад, лекин  агар сулфа мезанад эҳтимол он чанд ҳафта тул кашад. Ҳастанд нафароне, ки мушкилоти  шуш ё буёӣ  доранд, чун дар касоне, ки ба COVID-19 гирифтор мешаванд, дар чанд  дарсадашон ҳисси буёӣ аз байн  меравад ва маззаро  хуб  эҳсос  намекунанд. Бинобар ин, бояд ба ташвиш наафтанд, чунки эҳтимол  он чанд ҳафта ё баъзан чанд моҳ тул мекашад. Муҳим  нест, ки  шумо  аломат  доред ё  надоред, муҳим он аст, ки  ду то се ҳафтаи оянда, ки  шуруи паҳншавии COVID-19 дар  Тоҷикистон ҳастанд, қоидаҳои гигиениро риоя кунед.

ХАБАРНИГОР: — Агар  нафаре, ки  як бор  ба  ин  беморӣ  дучор  шуд, метавонад, ки  бори  дуюм  гирифтор  шавад?

ОРАШ АЛОӢ:  — То имрўз мо ягон санад ё таҳқиқе дар даст надорем, ки нишод диҳад, ки  як нафар аз ин беморӣ сиҳат шудаасту дубора  ба он гирифта шуда бошад. Шояд баъзе касон дар интернет  хонда бошанд, ки  масалан  ду- се  нафар  дар  Кореяи Ҷанубӣ дубора мубтало шудаанд. Ё мисоли дигар ду  нафар  дар  Бразилия таҳқиқи дубора карданд. Ин навбат меъёри  ташхисии онҳо  навъи  лабаратор ё озмоишгоҳии онҳо  дастгоҳи  писиор  буд. Он  дастгоҳи   писсиор  кораш дидани вирусҳо мебошад. Баъдан муайян шуд, ки ҳангоми ташхис ба иштибоҳ роҳ дода шудааст. Фақат  муҳим аст, бидонем, ки  кай  ба кор  биравем, чун ҳеҷ кишваре  дар  дунё  наметавонад,  ки  тамоми  мардумро  дар  хона нигоҳ дорад ва фабрикаҳову корхонаҳоро бандад. Мардум  ниёз  ба  фаъолият  ва кори  рўзона  дорад, ки  зиндагиашро пеш барад. Ҳатто  дар  Амрико  низ ҳамин  баҳс  аст.


Тавре мардуми сарбаланди кишвар огоҳанд, имрӯз саросари дунёро  вируси COVID-19 фаро гирифтааст, аз ҷумла дар Тоҷикистони азизи мо низ олудашавии одамон ба ин вабои аср ба қайд гирифта шуд. Ҳукумати кишвар тамоми тадбирҳоро роҳандозӣ намудааст, ки зудтар халқи сарбаланду меҳанпараст куҳанбунёд ва соҳибхиради тоҷик ин рӯзҳои сахтро паси сар намояд.

Чунонки маълум аст, солимии ҷомеа яке аз ҳадафҳои стратегии кишварамон буда, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баланд бардоштани сифат ва самараи  хизматрасонии тиббӣ ҳамасола кӯшиш ба харҷ медиҳад. Дар баробари ин заҳмати табибони ҳозиқ аз ҷониби Ҳукумати кишвар қадрдонӣ карда мешавад. Дар ин рӯзҳои мушкил беш аз пеш дастгирии маънавӣ ва равонии табибон, ки воқеан “фариштаҳои сафедпӯш”ҳастанд, яке аз мақсадҳои аслии мардуми худшиносу миллатдӯст мебошад. Ҳар як амали самаранок ва саршор аҳ меҳру муҳаббат ва самимият барои кулли табибон,  тавонбахшу неруофар мебошад, чунки табибон ҳам инсон ҳастанд ва наметавонанд аз гирудори рӯзгор ва иҷтимоиёт орӣ бошанд. Барои мардуми тоҷик хилъати сафед ҳамеша намое аз шафқат ва меҳрубонӣ мебошад.

Дониш, маҳорату малака ва таҷрибаи табибони тоҷик ба кулли тоҷикистониён умед мебахшад, ки дар муддати кутоҳтарин пеши роҳи паҳншавии COVID-19 –ро мегиранд, зеро  онҳо меросбарони асили Синои оқил мебошанд. Табибон нафароне ҳастанд, ки дар навбати аввал дар рӯзҳои хурсандиву нишот ва мусибату мушкилии мардум шодишарику дармонбахши дарди онҳо ҳастанд.

Кормандони тиб ҳамчун неруи соҳибэътибори ҷомеа, ки мардум ба онҳо боварии зиёд дорад ва дар маҳалҳо бевосита бо халқ сару кор доранд, баробари адои вазифаи касбиашон, чун узви ҷомеа, барои ободони тозагии муҳити атроф дар ҳамкорӣ бо ҷамоатҳо баҳри саломатии комил ва устувории оилаҳо, ҳифзи саломатии онҳо маслиҳатҳои муфид медиҳанд.

Итминони комил дорем, ки кормандони соҳаи тиб ва беҳдоштӣ минбаъд низ дастовардҳои худро афзун намуда, баҳри саломатии аҳли ҷомеа ва ояндаи неки насли имрӯзу фардо аз тамоми қудрати табобатӣ, ақлониву зеҳнӣ, маънавӣ ва инсонгароёнаи хеш босамар ва муфид истифода хоҳанд намуд. Ин талош ва такопӯи ҳар яки Шумо табибони муҳтарам метавонад муҳимтарин омили рушди солимии ҷомеаи инсонӣ ва камолоти насли солиму созандаи ҷомеа гардад.

Дар ин  марҳилаи душвор ба кулли кормандони соҳа, ки дар тан хилъати сафед доранду бо дили гарму дасти сабуку нияти пок барои саломатии миллат хидмат менамоянд, барору комёбӣ, нерую матонат ва ҷасорати созандаро мехоҳем. Арзи меҳру ихлос ва самимияти худро бо мисраъҳои зер анҷом бахшида, ба кулли табибони Тоҷикистони соҳибистиқлол саломатию руҳбаланд буданро таманно дорем:

Табибон ҷисму ҷони одамият,

Ба дилҳошон ҳамеша меҳру шафқат.

Ҳамебошанд бас осудахотир,

Агар бошанд одамҳо саломат.

Фирдавс Мирзоёров,

устоди ДМТ

Тибқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 75-умин солгарди Рӯзи Ғалаба бар фашизм Раиси шаҳри Гулистон Фирдавс Шарифзода якҷоя бо намояндаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, директори маркази стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои вилоят Маҳмадӣ Давлатов собиқадори ҷангу меҳнат Саломат Болтаева, ки дар ақибгоҳ фидокорона хизмат намудааст, аёдат намуданд.

Зимни суҳбат бо ин зани матиниродаи даврони солҳои мудҳиши Ҷанги Бузурги Ватанӣ зикр гардид, ки гиромидошти хотири қурбониён ва қадршиносӣ аз иштирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватанӣ, оилаҳои онҳо ва фидокорони меҳнати ақибгоҳ ҳамеша таҳти таваҷҷуҳи хосаи Пешвои муаззами миллат ва Ҳукумати ҷумҳурӣ қарор дошта, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳр низ дар ин раванд тадбирҳои мушаххасро роҳандозӣ менамояд. Ба иштирокчии фидокори меҳнати ақибгоҳ Саломат Болтаева бахшида ба 75-солагии Рӯзи Ғалаба кумакҳои моддӣ аз ҷумла, туҳфаҳои пулии Раиси вилоят Раҷаббой Аҳмадзода ва Раиси шаҳри Гулистон Фирдавс Шарифзода тақдим карда шуд. Саломат Болтаева нисбати ғамхориҳои рӯзафзун ба Пешвои муаззами миллат, давлату ҳукумати ҷумҳурӣ барои меҳрубониву дастгириҳои пайваста миннатдорӣ намуда, баҳри сиҳатӣ ва солимии миллат дуои хайр кард.

«Ҷомеаи Тоҷикистон ҳоло бояд имкониятҳои имрӯзаро воқеъбинона арзёбӣ намояд ва дар заминаи ризоияту ваҳдати миллӣ, сулҳу осоиш ва таъмини амният тадриҷан пеш равад».

Эмомалӣ Раҳмон

ДУШАНБЕ, 06.05.2020 /АМИТ «Ховар»/. Ҷаҳони мо бо мушкилоти ҷадиде рӯбарӯ гардидааст, ки боиси ташвиши кулли башарият мебошад. Раванди паҳншавии коронавирус дар кишварҳои дунё хисороти зиёди ҷониро ба бор оварда истодааст. Бо вуҷуди талошҳои пайвастаи давлатҳо ва созмонҳои умумиҷаҳонӣ дар роҳи аз байн бурдани ин вабои аср ва бартараф сохтани  таъсири манфии он  таъсири пандемия аллакай ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятии саросари дунё, аз муносибатҳои байналмилалӣ сар карда, то иқтисодиёту иҷтимоиёт ва маънавиёти инсоният расидааст.

“Дар чунин шароит таъмини амнияти итттилоотии кишварҳо ба масъалаи доғи рӯз табдил ёфтааст, зеро  хатаре, ки   иттилооти бебунёд дар ин мавзуъ  пеш меорад, аз зарари худи коронавирус ба ҷомеа кам нест”, — навиштааст зимни як нигориши худ  мутахассиси пешбари Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Фирӯз РАВШАНАЛИЕВ.

Технологияи комунникатсионии ҷаҳони муосир низ аз хатари ин вабо бетаъсир намонд. Дар ҳолатҳои буҳронӣ маҳз иттилоот, ки тавассути воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ  пахш мегардад, метавонад дар осудагии ҷомеа нақши асосӣ дошта бошад ва ё, баракс, мардумро ба таҳлука афтонда, ҳолати буҳрониро боз ҳам  шадидтар созад. Ҳадафи  асосии  воситаҳои иттилоотрасонӣ, пеш аз ҳама,  расондани  маълумоти дақиқу боэътимод ба шаҳрвандон ва онҳоро аз вазъияту рӯйдодҳо бохабар сохтан мебошад,  на ин ки паҳн кардани маълумоти бардурӯғ ва носаҳеҳ. Аммо таҷрибаи  ҷомеаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки маҳз дар давраҳои буҳронӣ сарчашмаҳои иттилоотрасони ғайрирасмӣ фаъолтар мешаванд ва тавассути маълумоти бардурӯғ ва ҳангомасозӣ диққати ҷомеаро ба худ мекашанд. Дар ин росто, васоити ахбори оммаи давлатиро зарур аст, ки беш аз пеш фаъолтар амал карда, сари вақт маълумоти расмӣ ва дақиқро ба шаҳрвандон пешниҳод намояд ва  вазъи воқеиро равшан созад.

Аз инҷост, ки давлатҳо ба таъмини амнияти иттилоотӣ бояд таваҷҷуҳи аввалиндараҷа зоҳир намоянд, зеро кайҳост, ки амнияти ҳар як кишвар аз амнияти иттилоотии он вобастагии бузург дорад.

Имрӯз зиёда аз 80 дарсади ахбори ҷаҳон, ки тавассути васоити ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ паҳн мегардад, масъалаи пандемияи COVID-19 ро дарбар мегирад. Ташвишовар он аст, ки аксари чунин маълумот дақиқ ва саҳеҳ набуда, аз ҷиҳатӣ оморӣ низ дуруст ва расмӣ нестанд. Натиҷаи чунин иттилоот оқибат ба таҳлука афтодани шаҳрвандон мебошад. Мутаассифона, ин раванд дар ҳамаи кишварҳо ба мушоҳида мерасад.

Дар чунин шароит фазои иттилоотии кишварҳо зери хатар қарор мегиранд. Афзоиши паҳншавии маълумоти бардурӯғ ва ҷиноятҳои киберӣ, инчунин вусъат ёфтани ҷанги иттилоотӣ байни кишварҳои абарқудрат дар ин раванд аз эҳтимол дур нест.

Дар ин шабу рӯзҳо дар сомонаҳои интернетӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ доир ба паҳншавии коронавирус маълумоти бисёр чарх мезананд. Аз миёни иттилооти зиёд ва аз ҳам фарқкунанда барои шаҳрванди одӣ дарёфти маълумоти дуруст хеле мушкил аст.

Мушкилӣ дар он аст, ки коронавирус на танҳо ба ҷисми инсонҳо зарар расондааст, балки дарёфти хабарҳои бардурӯғ оид ба он ба ҳолати рӯҳию равонӣ ва тафаккури онҳо низ таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин хотир, шаҳрвандонро зарур аст, ки маълумот ва хабарҳоро танҳо аз манбаъҳои расмӣ мутолиа намуда, ба ҳар гуна овозаҳо ва иттилооти бардурӯғ бовар накунанд. Дар чунин шароит  ҳар як шаҳрвандро мебояд   дар баробари риоя кардани қодаҳои беҳдошти ҷисмонӣ (санитарӣ)  инчунин ба тоза нигоҳ доштани рӯҳу равони худ ва дигарон, фарқ кардани  иттилооти дуруст  аз хабарҳои бардурӯғ низ диққат дода, на танҳо бо пандемияи коронавирус, балки бо паҳншавии иттилооти  бепоя ва беэътимод низ мубориза барад.

Чӣ бояд кард,  то хабарҳои бардурӯғ дар шабакаҳои иҷтимоӣ паҳн нагарданд?

  1. Сари дурустии хабар андеша кардан. Дар байни истифодабарандагони шабакаҳои иҷтимоӣ аллакай одат шудааст, ки чӣ хабар ё маълумоте тавассути WhatsАpp, Facebook ё Viber ва imo дарёфт мешавад ва дар зераш “ба дигарон фиристед” навишта шуда бошад, ҳатман бояд ба наздикон ва ёру дустон фиристода шавад. Лекин кори муҳимме, ки дар роҳи пешгирии маълумоти бардурӯғ бояд анҷом дода шавад, ин саросема нашудан дар фиристодани чунин хабарҳо мебошад. Шахс бояд дар дуруст будани он хуб андеша кунад. Дар сурати шубҳа пайдо кардан беҳтар аст ба дигарон равон накунад;
  2. Манбаи хабар бояд санҷида шавад. Пеш аз паҳн кардани маълумоти дарёфтшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ шахс бояд аз сарчашмаи маълумот ё хабар огоҳӣ дошта бошад. Дар бисёр ҳолатҳо маълумоти бардурӯғ аз номи мақомоти давлатӣ ё созмонҳои ҷаҳонӣ нашр ва паҳн мегарданд. Фаромӯш набояд кард, ки дар ин ҳангом ҳатман сомонаҳои расмии ин мақомот ё созмонҳоро аз назар бояд гузаронд.
  3. Мутолиаи хабарҳо танҳо аз манбаъҳои боэътимод. Ҷомеа бояд хуб дарк намояд, ки сарчашмаҳои иттилоотӣ хеле зиёд ва гуногунанд, аммо на ҳамаи маълумот, ки махсусан дар шабакаҳои иҷтимоӣ паҳн мегарданд, дуруст ва дақиқ мебошанд. Хуб мешуд, ки шаҳрвандон сомонаҳои расмӣ ва манбаъҳои боэътимодро бештар мутолиа намоянд.

Хулоса, вазъияти имрӯзаи ҷаҳон аз мо тақозо менамояд, ки ҳарчӣ бештар гирди ҳам биёем ва барои мубориза бурдан бо вабои аср – коронавирус ва паҳншавии иттилооти сохта, ки хатари он ҳам ба ҷомеа аз зарари худи коронавирус кам нест, оқилона рафтор намоем. Дар таъмини амнияти давлату ҷомеа ҳар як шаҳрванди кишвар вазифадор аст.

Беморӣ ва пандемияи коронавирусро инсоният ҳатман паси сар  менамояд, аммо ояндаи давлату ҷомеаро  иқдом ва амали имрӯзаи ҳар як шаҳрванд муайян хоҳад кард.

 

Фирӯз РАВШАНАЛИЕВ,
мутахассиси пешбари Раёсати таҳлил
ва ояндабинии сиёсати дохилии
Маркази тадқиқоти стратегии назди
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Для Таджикистана сейчас главное – верить в свои силы

Есть желание – будут возможности.

Будут действия – появится результат.

 

Появление коронавируса в мировом масштабе соткано из многих парадоксов. Пока все прогнозы, размышления и предсказания  о грядущем кризисе в мире, связанные с пандемией носят гадательный характер, никак не стыкующийся с реальностью.  Прогнозы разнятся от –  умеренно оптимистических в несколько месяцев до более драматичных в несколько лет. Мировой кризис навалился на многие диспропорции и объективно повлиял и на ситуацию в нашей стране.

Таджикистану  одним из последних стран настигла пандемия. Этому было ряд причин. Во-первых, начиная с января с.г. все международные  контакты были сведены к нулю. Отменились международные рейсы авиакомпании, поезда дальнего следования, закрывались практически все контрольно-пропускные пункты на границе. Ограничивались личные связи граждан, в хорошем организационном порядке проводились дезинфекционные мероприятия, в особенности в крупных городах республики. В фарватере организованных начинаний по предупреждению и пресечению инфекционной болезни стоял город Душанбе-столица Таджикистана. В феврале по решению местных властей и предприятий запрещалось в помещения входит без масок и при отсутствии антисептических жидкостей. Оперативно были приняты меры на высшем уровне по обузданию этого зла.  Прельстить решения Правительства страны по оказанию материальной помощи медицинским работникам, находившимся на переднем фронте борьбы с коронавирусом.

Практика борьбы в различных странах с вирусной инфекцией показывает, что каждая страна по мере экономических возможностей и политической воли руководства стран принимает те или иные решения. В данном ракурсе заслуживает опыт Вьетнама в борьбе против пандемии. В первые дни распространения вируса в селе Сан Лой, находившееся в 40 км от столицы Ханоя, имеющего 13 тысяч населения, власти моментально объявили карантин и запретили все выходы и входы в деревню. Далее, продолжалось проведения тестов в отношении потенциально подозреваемых лиц. За короткий период были проведены тесты на коронавирус в отношении 238 тысяч человек. Именно, благодаря этим мерам были сведены к минимуму числа смертей среди носителей вируса. Всего погибло 268 человек и эта при наличии общей с Китаем границы, страны, где появились первые симптомы коронавируса.

Для Таджикистана эта практика тоже применимо. Если в отдельных селах, находившиеся в очагах распространения вируса  претворить автономно в жизнь этот вьетнамский опыт, это поможет в какой-то степени решить проблему.  Это тем более стыкуется с решениями о частичном карантине, принимаемым руководством антикризисного штаба республики.

Характеризуя кризис, как феномен, эксперты едины во мнение, что невзирая на некоторые негативные последствия данное обстоятельство является при этом хорошим подспорьем для развития. Именно в таких случаях  проявляется истинный дух национального менталитета и высокое нравственное качество его отдельных граждан.

Представляется, что при мобилизации вокруг руководства страны, исполнения рекомендации специалистов, в особенности медиков мы обуздаем данную проблему в самые  кратчайшие сроки. Нельзя довериться на авось и случай и пустить всё на самотёк, в извечной надежде, что пронесёт и беда обойдет стороной. Нашим лозунгом в данный сложный период должен быть «Бороться и искать, найти и не сдаваться». Только совместные организованные меры народа при руководящей роли Правительства РТ смогут переломить ситуацию и выйти с гордо поднятой головой из сложившегося положения.

 

Акбар Салимов,  старший научный сотрудник Института Азии и Европы НАН Республики Таджикистан

 

Сомонаҳои расмӣ



Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон


МИҲД вилояти Суғд

Эълонҳо

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4

Боздошти гурӯҳи қочоқчиёни маводи мухаддир / Ахбори Точикистон

Боздошти гурӯҳи қочоқчиёни маводи мухаддир / Ахбори Точикистон   https://youtu.be/ZH0ryjEAOyE

28 Ноя 2019

ДИҚҚАТ, ОЗМУН!

МАҚОМОТИ ИҶРОИЯИ ҲОКИМИЯТИ ДАВЛАТИИ ШАҲРИ ГУЛИСТОН барои ишғоли мансабҳои холии маъмурии хизмати давлатӣ озмун эълон менамояд: Дастгоҳи...

30 Сен 2019

Муроҷиат намоед!

ТЕЛЕФОНИ БОВАРӢ ДАР МИҲД Ба маълумоти сокинони шаҳру шаҳракҳо расонида мешавад, дар мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии...

29 Авг 2018

БА ДИҚҚАТИ РОҲБАРОНИ КОРХОНАВУ МУАССИСА, ИДОРАВУ ТАШКИЛОТ, СОҲИБКОРОН ВА САХОВАТМАНДОН

Маблағҳои хайриявии худро барои дастгирии маъюбон, шахсони барҷомонда, ниёзмандон ва ободонии маҳал ба суратҳисоби зерин...

29 Авг 2018

Мо дар Фейсбук

Ташрифкунандагон


mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterИмрӯз:1590
mod_vvisit_counterРӯзи гузашта:2968
mod_vvisit_counterҲамин ҳафта:20075
mod_vvisit_counterҲафтаи гузашта:27099
mod_vvisit_counterҲамин моҳ:132838
mod_vvisit_counterМоҳи гузашта:118520
mod_vvisit_counterҲамагӣ:2981447

Райъпурсӣ

Сомона чи хел аст?